Koopsomfeiten

De laatste tijd zijn koopsommen veel in het nieuws, met name in relatie tot de problemen bij de bank DSB. De bank kwam onder meer in opspraak wegens overkreditering en doordat bij verzekeringen op basis van een koopsom zeer hoge provisies werden ingehouden. Deze verzekeringen waren meestal gekoppeld aan een hypotheek of persoonlijke lening (consumptief krediet) van DSB. Als uitvloeisel van deze zaak zijn koopsompolissen in een kwaad daglicht komen te staan. Ook is de indruk ontstaan alsof in de hele verzekeringssector soortgelijke verkoop- en provisiepraktijken spelen. Ten slotte is er sprake van begripsverwarring bij deze categorie financiële producten. Om duidelijkheid te scheppen hieronder een aantal relevante feiten en veelgestelde vragen en antwoorden.

1. Wat is een koopsom eigenlijk?
Bij een koopsom wordt de premie voor een bepaalde verzekering in één keer betaald. Met die storting wordt een bepaalde risicodekking aangekocht of vermogen opgebouwd. Bij die eenmalige storting is vaak ook een vergoeding inbegrepen voor de tussenpersoon die u heeft geadviseerd, de zogeh eten provisie.

2. Wat wordt bedoeld met een koopsompolis?
Een koopsompolis is een verzekering die via een koopsom wordt gefinancierd. Het kan daarbij om meer soorten verzekeringen gaan. Ook kunt u via een koopsom vermogen opbouwen. Dan wordt éénmalig geld gestort, waarmee u kapitaal kunt opbouwen voor later, bijvoorbeeld na uw pensionering.

3. Welke soorten/varianten koopsompolissen zijn er?
In grote lijnen kun je onderscheid maken tussen een (koopsom)polis t.b.v. vermogensopbouw aan de ene kant, en voor risicodekking aan de andere kant. De huidige discussie rond koopsommen en DSB heeft voornamelijk betrekking op de categorie risicodekking: verzekeringen tegen overlijden, werkloosheid en arbeidsongeschiktheid, vrijwel altijd gekoppeld aan een hypotheek of geldlening. Raakt de kostwinner zijn baan kwijt of wordt hij arbeidsongeschikt dan nemen deze verzekeringen – onder bepaalde voorwaarden – de maandlasten over of wordt een bedrag ineens uitgekeerd.

4. Bieden alle verzekeraars dit soort polissen aan?
Nee, er zijn in Nederland ongeveer 300 verzekeraars actief. Het grootste deel van de markt in woonlastenbeschermers en kredietverzekeringen is volgens AFM in handen van zes verzekeraars. De totale omzet in deze categorie verzekeringen bedraagt met tussen de 70 en 150 miljoen euro slechts een paar promille van wat er jaarlijks in de verzekeringssector omgaat. In 2008 was dat 76 miljard euro.

5. Was DSB de enige partij die hoge provisies rekende?
Nee. Toezichthouder AFM heeft in juni 2009 een rapport uitgebracht, waarin onderzocht is hoeveel provisie door de zes onderzochte aanbieders van woonlastenbeschermers en kredietverzekeringen in 2008 werd afgedragen aan tussenpersonen. Bij kredietverzekeringen was “het gros van de provisies” tachtig procent, bij woonlastenbeschermers lag de gemiddelde provisie rond de 42 procent. De AFM heeft benadrukt dat deze situatie zich voordoet in een ‘nichemarkt’, een klein gespecialiseerd deel van de verzekeringssector.

6. Waarom worden dit soort hoge provisies betaald?
De partij die de hoogste provisie betaalt, krijgt het grootste marktaandeel, constateert de AFM in zijn rapport. Anders gesteld: als een verzekeraars minder provisie wil afdragen, verkoopt hij al snel minder polissen.

7. Komen dit soort provisies in de hele verzekeringssector voor?
Nee. Ook de verzekeringssector zelf vindt dit soort hoge provisies onacceptabel. Een provisie moet altijd gerelateerd zijn aan de werkzaamheden die de adviseur voor de klant verricht. Bovendien moet niet de indruk ontstaan dat adviseurs zich meer laten leiden door de provisie die zij van aanbieders krijgen dan door het belang van de klant. Daarom pleit het Verbond van Verzekeraars al geruime tijd voor het transparant maken van de provisiebedragen bij deze producten. Vanaf 1 januari wordt dat ook wettelijk afgedwongen. Op de lange termijn wil de sector toe naar een systeem waarbij de klant met de adviseur de kosten van de advieswerkzaamheden overeenkomt en de klant bepaalt hoe betaald wordt.

8. En hoe zit het met provisies bij koopsommen waarbij kapitaal wordt opgebouwd?
Naar de provisiebetalingen bij deze koopsommen heeft de AFM geen onderzoek gedaan. De betrokken verzekeringsmaatschappijen hebben echter verklaard dat de provisiebetalingen op deze producten onvergelijkbaar zijn met de provisiepercentages die in relatie tot DSB genoemd worden. Bij een koopsom die vermogen opbouwt, zou een relatief hoog provisiepercentage onvermijdelijk leiden tot aantasting van het eindkapitaal. De prijs en prestaties van deze polissen zijn dus goed door de klant te beoordelen.

9. Wat is eigenlijk de achtergrond van het provisiesysteem?
Provisie is een beloning voor verleende diensten die meestal wordt berekend als percentage van de relevante omzet. Provisie komt voor bij bankdiensten, in de verzekeringssector, maar ook bijvoorbeeld bij veilinghuizen en in de makelaarssector.

10. Is er een maximum aan de provisiehoogte?
Nee. Er zijn geen (wettelijke) maxima gesteld aan de hoogte van provisies. Verzekeraars mogen ook geen onderlinge afspraken maken over maximale provisieniveaus, want dat beperkt de concurrentie en keuzevrijheid van consumenten en is daarom wettelijk verboden. Bovendien leert de ervaring dat een provisiemaximum al snel de norm wordt. Provisie, vinden verzekeraars, moet altijd een relatie hebben met het werk dat een adviseur verricht.

11. Wie houdt er toezicht op de kwaliteit van de koopsompolissen?
Op het gedrag van financiële instellingen (banken en verzekeraars) en op het gedrag van adviseurs houdt de Autoriteit Financiële Instellingen (de AFM) toezicht. Er geldt een groot aantal gedragsregels, bijvoorbeeld over de manier waarop met de klant moet worden gecommuniceerd, en welke informatie moet worden verstrekt.
De Nederlandsche Bank (DNB) ziet erop toe dat financiële instellingen sterk genoeg zijn om aan hun financiële verplichtingen te kunnen voldoen.
Voor de beoordeling van de kwaliteit van bepaalde financiële producten is geen (wettelijke) instantie. Daarvoor bent u aangewezen op uw eigen oordeel, dat van adviseurs, soms op de Consumentenbond of vergelijkingswebsites op internet.
12. Waar is een koopsompolis goed voor?
Bij een risicoverzekering betaal je vaak minder als je in één keer betaalt in plaats van elke maand of elk jaar. Wil je als zelfstandige pensioen opbouwen voor later, dan kun je als je een verzekering tegen koopsom koopt, jaarlijks bekijken hoe groot je die koopsom wil laten zijn, en afstemmen op je financiële mogelijkheden van dat jaar.

13. Waar moet ik bij het eventueel afsluiten van een koopsom op letten?
Een koopsompolis heeft ook bepaalde nadelen. Omdat de premie over de hele looptijd in één keer betaald wordt, kunt u niet gemakkelijk kiezen voor een andere verzekering. U zit met andere woorden meer aan zo’n polis ‘vast’. Als een koopsom wordt meegefinancierd, betaalt u over dat geleende bedrag rente, gedurende de gehele looptijd. Het is raadzaam te informeren naar de provisie die bij het sluiten van een koopsom wordt betaald. Deze provisie wordt vanaf volgend jaar aan de klant gemeld, bij koopsompolissen met vermogensopbouw of polissen die gekoppeld zijn aan een hypotheek.

14. Kun je een koopsompolis tussentijds stopzetten en zo ja, wat zijn daarvan de gevolgen?
Ja dat kan in de meeste gevallen. Zowel bij een verzekering bedoeld om bijvoorbeeld arbeidsongeschiktheid te verzekeren als bij een verzekering voor vermogensopbouw. De polisvoorwaarden geven daarover uitsluitsel. Bij stopzetten houdt de risicodekking tijdelijk of helemaal op. Afhankelijk van de tijd die de verzekering heeft geduurd en de polisvoorwaarden, hebt u recht op teruggave van een deel van de premie. Het voortijdig beëindigen van een koopsompolis voor vermogensopbouw kan nadelige gevolgen hebben voor uw belastingaanslag.

15. Hoe zit het met de informatieverplichting van de verzekeraar/adviseur aan de klant over de mogelijkheden en de risico’s van een koopsompolis?
De wet schrijft voor dat een adviseur, als een klant een complex financieel product wil aanschaffen, eerst een gedegen inventarisatie maakt van de financiële situatie van de klant en van de consequenties van de aanschaf. Ook moet de adviseur laten zien hoeveel hij krijgt voor zijn advies van de verzekeraar. De adviseur moet zich ervan vergewissen dat de klant dat ‘financiële plaatje’ doorziet. Niet elke verzekering tegen koopsom is een complex product in termen van de wet. Niet alle ‘woonlastenbeschermers’ vallen bijvoorbeeld al onder alle wettelijke verplichtingen.

16. Gaat er binnenkort nog iets veranderen/verbeteren in de regelgeving?
Per 1 januari 2010 zullen op aandringen van de branche betalingsbeschermers (bijvoorbeeld overlijdensrisicoverzekeringen, arbeidsongeschiktheidsverzekeringen en verzekeringen tegen werkloosheid die gekoppeld zijn aan een hypotheek of consumptief krediet) net als beleggingsverzekeringen onder een strengere set wettelijke regels vallen. Dit betekent onder meer dat uw tussenpersoon vooraf moet laten weten hoeveel provisie hij ontvangt. De ontvangen beloning/provisie moet passend zijn. De AFM heeft in de leidraad passende provisie aangegeven hoe de passendheid moet worden vastgesteld. Verzekeringen die los worden verkocht, dus niet gekoppeld zijn aan een hypotheek of lening, vallen niet onder deze regels.

Nieuwsbericht - 06 november 2009